Copy
View this email in your browser

VeertigVragen #8. Hoe heidens is Jezus?

Beste <<Naam>>, tijdens de Vastentijd behandel ik elke dag een vraag van een lezer. Vandaag gaat het over de vraag hoe origineel het verhaal van Jezus nou eigenlijk was. Dit werd er ingestuurd:
 

"Is het verzoeningsverhaal, dat Jezus voor onze zonden stierf een toen reeds bestaand concept uit het heidendom?"

Beste "Heidense Jezus", 

grappig, het verzoening door voldoening verhaal over de kruisiging van Jezus kwam in een eerdere vraag ook al voor. Heel toepasselijk in deze Lijdenstijd. Scroll terug in deze mails, dan vind je die editie wel.

Het korte antwoord op deze vraag moet volgens mij 'nee' zijn. 
'Sterven voor onze zonden' klinkt mij altijd eerder joods dan heidens in de oren. Daarom wordt er door zoveel christenen een tekst uit Jesaja aan gekoppeld. 



Maar denk ook eens aan de tempeldienst in de Hebreeuwse Bijbel. In een eerdere mail in deze serie ging het over het boek Leviticus, waar zoveel offervoorschriften in worden gevonden. 'Heb je dit gedaan, slacht dan dat dier. Heb je dat gedaan, slacht dan twee van deze dieren'. De koppeling tussen schuld, bloed, verzoening vind ik net zo goed joods als dat het heidens zou kunnen zijn. 

Bovendien ben ik niet bekend met een overtuigend voorbeeld van een heidense held die echt voor zonden sterft. Als ik zelf al enthousiast zou zijn over het beeld van Jezus die dat doet...
 

Heidense voorgangers van Jezus

zouden er natuurlijk best kunnen zijn. 

Toen de kritische theologie en geschiedwetenschap een beetje opkwamen kreeg je de wijdverbreide theorie van de 'Stervende en Opstaande God'. De gedachte was dat je in vrijwel elke heidense cultuur wel een of meer goden had die dood gingen en een soort verlossende opstanding kenden. 

Niet zo gek ook, natuurlijk: die mensen leefden met de seizoenen, waren afhankelijk van de jaarlijkse wederopstanding van de natuur in de lente. Dus hingen ze er hun godenverhalen aan op. Dit zijn er een paar die vaak worden genoemd, maar de categorie heeft ook een eigen Wikipedia-pagina.

[tekst gaat verder onder het plaatje]
Het boek hierboven is de vertaling van Ugaritische mythen over Baäl. De verhalen werden gevonden in een stad ietsje boven Israël, in een taal die op het Hebreeuws leek, uit een tijd een paar eeuwen voor de Bijbelse beschaving. Baäl, die koning wil worden in dit verhaal, verslaat eerst de zeegod Yamm en verliest daarna van de doodsgod Mot. Gelukkig komt zijn zus/geliefde Anat hem zoeken. Zij klieft Mot doormidden en uiteindelijk wordt Baäl weer teruggevonden, uit de dood herrezen.

Gold statuette of three human figures. On the right is a woman with a horned headdress, in the center is a squatting man with a tall crown on a pedestal, and on the left is a man with the head of a falcon.
Dan hebben we Osiris (hierboven tussen zoon Horus en vrouw Isis in). Osiris wordt door zijn boze broer Seth vermoord. Gelukkig gaat Isis hem terugzoeken. Zij vindt genoeg lichaamsdelen bij elkaar om nog zwanger van Osiris te raken, en baart hun zoon. Die zoon herstelt de orde in het grote rijk, verslaat Seth en in hem / naast hem / dankzij hem leeft Osiris toch nog eeuwig voort. Zoiets. Probleempje: een deel van deze mythe danken we aan een Griekse eerste-eeuwse schrijver, Plutarchus. Dus in hoeverre dit echt iets zegt over het aloude Egypte, daar blijf ik even vanaf. 
 

En dan zijn er nog


Mithras, die een stier doodt waaruit nieuw leven ontspringt - toch ook een leven brengend offer. En Persephone, die door Hades, de god van de dood wordt ontvoerd naar het dodenrijk. Ze moet er elk jaar zes maanden blijven, en telkens als ze terugkomt breekt de lente aan op aarde.

En nog vele, vele andere godheden met wie iets gebeurt in de sfeer van dood en nieuw leven. 

Religies gaan over het hele menszijn, zeker over de aspecten waar het er even écht op aankomt hoe je in het leven staat. Lijden, dood, hoop, seizoenen. Logisch dus dat in vele godsdiensten mythen en verhalen en personen zijn die de gelovigen hielpen om grote vragen en onzekerheden te adresseren. Maar om nou te zeggen dat Jezus daarvan gekopieerd is... 

Je zou net zo goed kunnen zeggen dat hij een kopie is van Socrates, die ter dood is veroordeeld omdat hij een goddeloze en onrustige invloed op de (jonge) mensen had. Of van Judas de Galileeër, een Joodse opstandeling uit het begin van Jezus' eeuw. Is Jezus allemaal niet - hij is weer zijn eigen unieke mix van verhaallijnen, wijsheden, dood en leven, politieke, culturele en religieuze invloeden. 

Iedere zoveel tijd komt er weer een Dan Brown-achtig figuur die 'het geheim van de kerk' heeft ontdekt: dat het hele christelijke verhaal stiekem is gejat van een ouder heidens concept. Meestal is het een belediging van de wetenschap en een simplificatie van beide religies, zowel heidens als christelijk. Leuker is het om dieper in één traditie te duiken, dan oppervlakkige overeenkomsten te zoeken. 

Al zijn die laatste er zeker wel, en in overvloede, want we zijn tenslotte allemaal mensen met dezelfde worstelingen op dezelfde aarde. 

Tot morgen!
Steun deze serie, bepaal zelf wat je betaalt
Betaal voor mijn thee terwijl ik dit schrijf (tikkie 1 euro)
Stel zelf een vraag
Copyright © 2019 Vreemd Geluid, All rights reserved.


Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list.

Email Marketing Powered by Mailchimp