Copy

logo IVN

nieuwsbrief IVN De Bilt e.o.
augustus 2017 / #3 

foto credits: Jan Visser, (meerkoet heeft de Amerikaanse rivierkreeft opgedoken)

 

Beste lezers van de Vleugelnoot


Welkom bij ons vakantienummer! Wij hebben de afgelopen weken tropische dagen mogen ervaren. De temperaturen zijn echter weer wat gedaald en de planten zijn weer gehydrateerd. Toch hebben wij de zomerkriebels flink te pakken en daarom een heet nummer vol verslagen van zomerse IVN-activiteiten en bijzondere waarnemingen die je hart sneller doen kloppen. Onze voorzitter laat de thermometer gloeien met een stuk over het stedelijk hitte-eiland effect. Fotoclub Bilthoven is met ons op pad geweest tijdens een mooie zomeravond. De slootjesdagen hebben de nodige verkoeling en vertier gebracht en de natuurgidsen in opleiding zijn druk bezig geweest en toe aan hun welverdiende vakantie. Wij sluiten de nieuwsbrief af met onze welbekende sprokkel. Dit keer een bijzondere ode aan de Meriansborstel en de dame aan wie deze rups haar naam dankt: Maria Sibylla Merian (1647-1717). Een bijzondere dame en mede-natuurliefhebber.
Wij wensen u veel leesplezier en wij zien u terug onder koelere omstandigheden, als de blaadjes weer verkleuren en de paddenstoelen uit de grond komen poppen.

 

De redactie

Inhoud


Agenda / Activiteiten / Van de voorzitter / Werkgroepen aan het werk / Bijzondere waarnemingen / Sprokkels / Colofon

Agenda

 

Vlinders in de Botanische tuinen  

6 september 2017, woensdag 

tijd: 14.30-16.30 uur / plaats: Botanische Tuinen, Budapestlaan17, Utrecht

aanmelden verplicht

 

Maak je eigen insectenhotel  

20 september 2017, woensdag

tijd: 14.30-16.30 uur / plaats: Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht

 

Paddenstoelen in het Willem Arntszbos

24 september 2017, zondag

tijd: 11.00-13.00 uur / plaats: Willem Arntszbos, Den Dolder


Help de vogels en maak een voederhuisje 

4 oktober 2017, woensdag  

tijd: 14.30-16.30 uur / plaats: Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht

 

Paddenstoelen op Sandwijck 

15 oktober 2017, zondag 

tijd:11.00-13.00 uur / plaats: Landgoed Sandwijck, De Bilt

maximaal 30 deelnemers, aanmelden verplicht

 

Paddenstoelen 

18 oktober 2017, woensdag 

tijd:14.30-16.30 uur / plaats: Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht
 

Naar de dassenburcht 

1 november 2017, woensdag 

tijd:14.30-16.30 uur / plaats: Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht

 

Uilen 

15 november, woensdag 

tijd: 14.30-16.30 uur / plaats: Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht

 

Muziekinstrumenten maken van spullen uit het bos 

29 november, woensdag 

14.30-16.30 uur / Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht

 

Kerstversiering maken van spullen uit het bos 

13 december, woensdag 

14.30-16.30 uur / Paviljoen Beerschoten, De Bilt

aanmelden verplicht

 

meer gedetailleerde informatie

Activiteiten

 

Marktdag De Bilt 

9 september

Net als voorgaande jaren staat IVN De Bilt weer met een kraampje op de vrijetijdsbraderie op de Dorpsstraat in De Bilt. We zullen proberen ons werk en de natuur in het algemeen onder de aandacht te brengen.

meer informatie

 

Conferentie Kind & Natuur: Van bodem tot bord

22 september

Het IVN (de landelijke organisatie) organiseert de negende Kind & Natuur conferentie met als thema 'Van Bodem tot Bord'.  Deze editie vindt plaats in Amersfoort gaat over voedsel, voeding en verantwoordelijkheid. Er zijn lezingen en je kunt inschrijven voor diverse workshops.

meer informatie

Van de voorzitter


Stedelijk hitte-eiland effect

Inspiratie voor dit stukje proza kreeg ik vanwege het feit dat RTL4 weervrouw Helga van Leur onlangs op 30 juni na 20 jaar stopte met het presenteren van de dagelijkse weerverwachtingen. Ze wil zich verder verdiepen in de communicatie over klimaat, duurzaamheid en gedrag.
Tsja over klimaat gesproken. Blij dat we nu weer even wat ‘normale’ zomerse temperaturen hebben van om en nabij de 20°C met een zonkracht van 5. De afgelopen periode was het ontzettend droog, warm – zeg maar gerust heet – tot zelfs boven de 30°C en een zonkracht van maar liefst 8. En dat hebben we geweten!
Zo was het tijdens de IVN Slootjesdag op 11 juni jongstleden ook ruim boven de 25°C met zonkracht 7. Gelukkig was Rob Timmer met zijn vrouw Marga ook van de partij en konden we met enige regelmaat in de schaduw staan van hun partytent. Ondanks een wat lagere opkomst dan de jaren ervoor hebben we toch weer 12 kinderen en 12 volwassen enthousiast kunnen maken over het leven in en rondom de sloot. En een sloot brengt ook enige verkoeling met zich mee. En dan heb ik het niet alleen over dat ene ongelukkige jongetje dat ongewild spontaan te water ging. Dat werd huilen van de schrik. Eigenlijk was ik best wel een beetje jaloers op zijn verfrissende duik.
Over verkoeling gesproken. Als ik van mijn huisadres aan de Berlagelaan in Bilthoven ’s ochtends naar mijn werk fiets in hartje Utrecht dan is het in het eerste stuk door Beukenburg heerlijk fris en is het op het fietspad naast de Biltse Rading goed te doen. Er gaat bovendien bijna geen dag voorbij of ik zie een koppeltje reeën snoepen van de kruiden en een havik op de uitkijk zitten in een dode appelboom.
Maar dan aan het einde van de Biltstraat en de rest van hartje Utrecht slaat de warmte om me heen. Al het steen is goed opgewarmd en straalt deze warmte nog steeds uit. Voor mij herkenbaar van het statige gebouw waarin ik werk. De Inktpot aan het Moreelsepark. Als dat gebouw eenmaal goed is opgewarmd blijft deze warmte lange tijd hangen.
Wij als IVN-ers wisten dat natuurlijk al lang. Wij bezigen tenslotte niet voor niets de slogan: Groen doet goed. Groen geeft op lokale schaal verkoeling. Ook benieuwd hoe dat bij u is? Neem dan een kijkje op www.atlasnatuurlijkkapitaal.nl

Met een warme natuurgroet,

Christ-Jan Nederlof

Werkgroepen aan het werk


Op stap met Fotoclub Bilthoven

Begin juni organiseerden we, voor de eerste keer, een gezamenlijke wandeling met de werkgroep Natuurfotografie van Fotoclub Bilthoven. We hadden het Bert Bospad in Westbroek uitgezocht als wandelgebied. Tijdens de wandeling gaven de leden van de fotoclub tips voor het maken van goede foto’s. Onze gidsen gaven uitleg over de natuur en cultuurhistorie van het gebied. Het Bert Bospad bleek zich uitstekend te lenen voor een dergelijke wandeling met natuurfotografen: De in het gebied voorkomende Orchideeën, Sterntjes, Rietgorzen, Purperreigers, vlinders en libellen zijn natuurlijk heel fotogeniek. Maar ook de liefhebbers van landschap fotografie kwamen ruimschoots aan hun trekken. Daar kwam nog bij dat het een prachtige zomeravond was die 8e juni. Kortom een wandeling onder prima sfeer en optimale omstandigheden waar ruim 25 belangstellenden op afkwamen. De wandeling leverde ook een aantal bijzondere plaatjes op. Dit initiatief is zeer zeker voor herhaling vatbaar!
Roel Maas-Bakker


Linker foto: Jan Visser  Rechterfoto: Rosalie Kummel
 


Landelijke IVN Slootjesdagen

Ook dit jaar deden we mee aan de landelijke IVN slootjesdagen. Zondag ochtend 11 juni stonden we met ons standje, schepnetjes en zoekkaarten aan de St. Anthoniedijk in het Noorderpark. Onder begeleiding van hun ouders gingen ongeveer 12 kinderen op waterbeestjes jacht. Naast Bootsmannetjes, Modderkruipers en Kokerjuffers werden er ook dit keer weer behoorlijk wat Amerikaanse rivierkreeften gevangen. Deze invasieve soort doet het blijkbaar ook erg goed in de wateren van het Noorderpark. Lang niet iedereen is daar blij mee, maar voor een aanstaand slootjesexpert is het natuurlijk wel super spannend zo’n onderwater-monster in je schepnet!
Roel Maas-Bakker



Natuurgidsen in opleiding: "wij zijn geen guppy's meer"

In november 2016 zijn wij aan het grote avontuur begonnen. Met een gezellige groep natuurfanaten leren wij meer en meer over de natuur en zoeken wij naar middelen om dit virus ook over te brengen op andere Homo Sapiens.
Met een loep, flora, verrekijker, koffie en koekjes gaan we regelmatig het veld in. Want de natuur gaat pas echt leven door ervaringen in de praktijk. In het voorjaar bijvoorbeeld gingen we voor de vogelexcursie vroeg uit de veren en op pad in het prachtige Lage Vuursche. Het was een indrukwekkend vogelorkest, van alle kanten hoorde je verschillende liedjes galmen. En probeer dan maar eens te ontdekken welk liedje bij welke vogel hoort! Voor ons was het genieten maar voor de vogels heeft het ook een functie; een mooi meisje aan de haak slaan en je territorium afbakenen. Ik was zelf erg verliefd op de Roodborsttapuitman. Met zijn prachtige rode en brede borst zat hij als een koning boven in een boom en keek uit over zijn koninkrijk.
Naast de lessen en excursies zijn we dit jaar ook van start gegaan met de projecten. In kleine groepjes werk je aan een project, zo wordt er bijvoorbeeld een wandeling opgezet in Amelisweerd, zijn er groepjes bezig met het opzetten van speurtochten voor kinderen en worden mieren, dassen en poelen onderzocht. En dit is nog maar een kleine selectie. Om ondertussen de natuurkennis op pijl te houden heeft ieder groepje naast het project een stukje natuur geadopteerd. Op ons adoptieterrein inventariseren we alles wat er leeft en bloeit door de seizoenen heen. Op een mooie zomerdag kunnen we er uren vertoeven, er is zoveel te zien, horen, proeven en ruiken, zelfs op een klein stukje ben je nooit uitgekeken.
Het is nu ‘zomerstop’. Nouja…. voor de docenten dan. Wij gaan lekker door met onze projecten, we gaan op visite in onze adoptieterreinen en na de zomer hebben wij de eer om zelf een aantal lessen te mogen verzorgen.  Wij zijn geen guppy’s meer maar jonge kikkers die de eerste sprongen wagen. En dit hebben wij uiteraard te danken aan IVN De Bilt en Eemland en ons trouwe, wijze en gezellige docententeam dat altijd voor ons klaar staat. En uiteraard een bedankje voor de Natuur! Onze trouwe vriend(in).
 
Met een verliefde natuurgroet,
Carmen Versteeg (Natuurgids in opleiding)

Bijzondere waarnemingen


In de afgelopen periode ontvingen we weer een aantal bijzondere waarnemingen:

Rob Timmer vond in zijn tuin, op een stronk van een Douglas, de zeer zeldzame Rose kaaszwam (Rhodonia placenta). Deze fraaie zwam werd de afgelopen decennia slechts een aantal keren waargenomen in Nederland. Rob’s vondst staat inmiddels op waarnemingen.nl.

Daarnaast bleken de kleine grijze kreeften die gevangen werden tijdens de slootjesdagen en slootjes les van de natuurgidsencursus niet de veelvoorkomende rode Amerikaanse rivierkreeft te zijn, maar de veel minder voorkomende geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft. Ook deze waarneming staat op waarnemingen.nl.

Dat de Amerikaanse rivierkreeft, een invasieve soort, wel degelijk door natuurlijke inheemse vijanden belaagd schijnt te worden werd vastgelegd door Jan Visser van fotoclub Bilthoven. Tijdens onze gezamenlijke wandeling langs het Bert Bospad schoot hij spectaculaire plaatjes van een Meerkoet die een Amerikaanse rivierkreeft opdook. Kijk hier.

De redactie

foto credits: Roel Maas-Bakker

 

Sprokkels

 

Een bos vol Meriansborstels
Bij het verkennen van het bos voor onze paddenstoelwandeling in oktober, wordt ons pad geregeld gekruist door een paar hele mooie rupsen met borstels, “één van de schoonste borstelrupsen van Europa” (uit Mandahl-Barth: Ongewervelde dieren in bos en veld). Het dier is op vier segmenten voorzien van naar alle kanten uitstaande lichtgele, soms iets rossige, borstels haren op een groenige ondergrond. Op het laatste segment zit als een staartje een bosje lange rode haren. Als de rups gestoord wordt, worden door het vooroverbuigen van de kop tegen de voorpoten, de borstels in “egelstelling” gebracht. Dan komen tussen de segmenten met borstels glanzende zwarte stukken tevoorschijn. Deze gewoonte heeft de rups de naam van Dasychira pudibunda bezorgd: oftewel de beschaamde die de kop buigt. De rups eet bij voorkeur beukenblad. In de herfst verlaat ze de boom om zich een heel eind verder in bladeren in te spinnen in een aan het blad bevestigde cocon waarin de rups verpopt en de metamorfose tot vlinder voltooit.
Waar komt de naam Meriansborstel vandaan? De beroemde insecten- en vlinderkenner Jan Sepp gaf in 1786 als oorsprong van deze naam aan dat de rups was vernoemd naar ‘de bekende Juffrouw Merian’. De rups en de vlinder zijn in haar boek ‘De Europesche Insecten, nauwkeurig onderzocht en naar ‘t leven geschilderd en in print gebracht’. Merian was hiermee de eerste die de rups heeft afgebeeld. Maria Sibylla Merian (1647-1717) heeft haar hele leven met overgave bloemen en hun bewoners, de ‘bloedeloze dierkens’, bestudeerd en geschilderd. De tweede helft van haar leven heeft zij dit in Suriname gedaan, rondtrekkend in het oerwoud, kopergravures vervaardigend van allerlei insecten, rupsen en vlinders op hun waardplanten. Haar werk is prachtig, het wordt geregeld herdrukt (weliswaar iets minder mooi dan de originelen en de eerste facsimile). En de rups is prachtig, je blijft haar bewonderen.
Marijke Schets (2008)
 


 

Opmerkingen van de redactie:
Maria Merian’s werk: Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung” is gedigitaliseerd en kan onder deze link op internet gevonden worden. 
Ook haar boek over Surinaamse insecten is op internet te vinden.
In 2008 verscheen het boek “Maria Sibylla Merian & dochters vrouwenlevens tussen kunst en wetenschap” in combinatie met een gelijknamige tentoonstelling in het Museum Het Rembranthuis in Amsterdam. Vorig jaar verscheen het boek Metamorphosis insectorum Surinamensium als facsimile.
Ter gelegenheid van haar 300ste sterfdag werd er dit jaar een internationale conferentie georganiseerd door de Maria Sibylla Merian Society, de Artisbibliotheek van de Universiteit van Amsterdam en ARTIS Academy. Daardoor was er ook veel aandacht in bijvoorbeeld De Volkskrant: Op zaterdag 3 juni in de Sir Edmond bijlage. En op 8 juli in het Cultuur & Media katern. Beide artikeltjes zijn eventueel op te vragen via de redactie.

Colofon

 

Redactie

Carmen Versteeg, hoofredacteur
Roel Maas-Bakker
Judith Stoker
Karin Minnigh

 

Layout

Karin Minnigh, www.theflyingfish.nl

 

Redactieadres
vleugelnoot@ivndebilt.nl

Copyright © 2017 IVN De Bilt, All rights reserved.


Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list

Email Marketing Powered by Mailchimp