Copy
NIEUWSBRIEF STICHTING HOUTROOKVRIJ
JUNI 2017
View this email in your browser
In deze nieuwsbrief:
  • Stookwijzer? Niet stoken is wijzer
  • Platform Houtrook en gezondheid: onduidelijkheid over voortgang
  • Deens-Duits rapport
  • Positieve geluiden
  • Bijeenkomst lokaal actieven Stichting HoutrookVrij 21 maart Amersfoort
  • Initiatiefvoorstel Amersfoort
  • Campagne ‘Hoe gezond is de lucht bij jou?’
  • Oprichting Nationale Energiecommissie
  • Milieudefensie: kort geding tegen Nederlandse Staat
  • Horen vreugdevuren op de Erfgoedlijst?
  • Houtstook in wijken, een onderbelicht milieuprobleem
  • Houtverbranding draagt sterk bij aan fijnstofconcentraties in woonwijk
  • Romantiek en houtvuur: een hardnekkige combi
Stookwijzer? Niet stoken is wijzer

Een stookwijzer? De Stichting HoutrookVrij is daar duidelijk in: wij gaan voor 100% houtrookvrij. En dan heb je geen stookwijzer nodig om te bepalen hoe en wanneer te stoken. Toch zijn we niet geheel ontevreden over de nieuwe stookwijzer waarvan onlangs de gemeente Nijmegen de primeur had en die in samenwerking met het Energie Centrum Nederland en het Ministerie van Infrastructuur & Milieu is ontwikkeld.

Deze ‘gezonde’ stookwijzer is landelijk te gebruiken en werkt met locatiegegevens. Op basis van die gegevens wordt de luchtkwaliteit en de windkracht berekend met daarbij een passend advies aan de stoker. De stoker krijgt daarnaast enige voorlichting over de schadelijke effecten van houtstook, bijvoorbeeld dat een vuurkorf per kg verbrand hout evenveel fijnstof uitstoot als een vrachtwagen die 3000 kilometer rijdt.
Het advies komt er in de praktijk op neer dat de lucht bijna altijd te vervuild is om te stoken. Steevast verschijnt code rood of code oranje in beeld met het advies om niet te stoken, ten minste voor de door ons ingevoerde locaties, maar na dagelijks intoetsen van diverse locaties hebben wij nimmer  code blauw gekregen. Deze stookwijzer is duidelijk beter dan die de kachelbranche lanceerde.

Aanleiding voor de stookwijzer is het onderzoek dat de gemeente Nijmegen onder ingezetenen liet uitvoeren, waaruit blijkt dat ‘hout stoken op de verkeerde momenten een grote bron van klachten is.’ Ook blijkt een meerderheid van de ondervraagden naar de gemeente te kijken voor voorlichting over de houtkachel of vuurkorf.

De stookwijzer is een van de stappen in het bewustwordingsproces van de stoker dat onze lucht al zo vervuild is dat hout stoken onverantwoord is. Maar onze inschatting is dat de stoker deze stookwijzer snel links zal laten liggen, tenzij deze stookwijzer een verplichtend karakter krijgt met een duidelijke handhaving op dagen dat er het advies is om niet te stoken. Op dit moment maakt de stookwijzer deel uit van een pilot. Of de stookwijzer ook landelijk zal worden ingevoerd is nog niet besloten, maar dan volgt ongetwijfeld een campagne om de bekendheid van deze stookwijzer te vergroten.

In de tussentijd kan bij overlast al wel naar deze stookwijzer worden verwezen, maar een stookwijzer alleen is bij lange na niet voldoende om de overlast van houtkachels en vuurkorven te beteugelen. En als de wijzer op blauw staat, heeft de stoker een vrijbrief om overlast te veroorzaken.

www.stookwijzer.nu
www.emerce.nl/wire/greenberry-lanceert-gezonde-stookwijzer
 
Naschrift: Inmiddels is gebleken dat de stookwijzer zal worden aangepast. Reden: hij staat te vaak op rood. En het laat meteen zien waarom digitale stookwijzers met argwaan moeten worden bekeken. Ze zijn zo aanpasbaar, zonder dat de gebruiker het merkt.
Platform Houtrook en gezondheid: onduidelijkheid over voortgang
Op dinsdag 18 april 2017 heeft het Platform Houtrook en Gezondheid een overleg gehad onder leiding van OIM. Een overleg dat helaas vooral uit een kennismaking met dit Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu (OIM) bleek te bestaan. De oorspronkelijke bedoeling was dat in dit overleg een document met oplossingsrichtingen voor de problematiek rondom houtstook door particulieren zou worden besproken. Dit is helaas niet gebeurd.

Het bestuur van de Stichting HoutrookVrij is zeer teleurgesteld over dit overleg, omdat
  • het OIM de doelstelling van het Platform niet bleek te kennen;
  • tijdens het overleg bleek, dat I&M de financiering van secretariaat en voorzitterschap van het  platform beëindigd heeft zonder overleg met het Platform, omdat fase 1 afgerond zou zijn, hetgeen niet het geval is; financiering van de website is onduidelijk gebleven;
  • er weer zeer veel tijd is gestoken in kennismaking en uitleg over de historie van het Platform;
  • de evaluatie van de eerste fase (agendapunt) niet is uitgevoerd;
  • er niet gesproken is over “hoe nu verder”.
In samenwerking met het Longfonds en Anzion Advies is een brief opgesteld waarin dit ongenoegen kenbaar is gemaakt. In de brief zijn ook adviezen opgenomen op welke wijze er wel recht aan het Platform wordt gedaan.

De partijen geven gezamenlijk aan dat per direct met voorlichting over de negatieve effecten van houtstook op de gezondheid moet worden gestart.  Met voorlichting bedoelen we nadrukkelijk niet het presenteren van beter stookadviezen.
 
Wet Openbaarheid van Bestuur
Naar aanleiding van het teleurstellend Platformoverleg van 18 april heeft het bestuur van de Stichting HoutrookVrij besloten om meer informatie en inzicht te verkrijgen in het bestuurlijke proces achter de schermen. Via de Wet Openbaarheid van Bestuur vragen we inzage in de procesgang van het Platform. Dus welke afspraken zijn er gemaakt zijn tussen het ministerie van I&M, het RIVM en OIM? En zijn er in het kader van het platform gesprekken gevoerd tussen I&M en de kachelbranche? 
In juni is er weer een bijeenkomst van het Platform.
Deens-Duits rapport
 
Onlangs verscheen een belangrijk rapport over particuliere houtstook van de Danish Ecological Council en de Deutsche Umwelthilfe: Pollution from residential burning.
 
Het rapport gaat in vooral over de situatie in Denemarken, maar ook in Nederland is de laatste 25-30 jaar het gebruik van houtkachels sterk toegenomen en dat is ook in andere EU-lidstaten het geval. Particuliere houtstook draagt substantieel bij aan luchtverontreiniging, vooral waar het fijnstof betreft, en is er de oorzaak van dat binnen de EU elk jaar 60.000 mensen voortijdig overlijden.

In Denemarken is er net als bij ons geen belasting op hout en dat heeft houtstoken economisch aantrekkelijk gemaakt. Er staan ook nog veel extreem vervuilende oude kachels en open haarden. In vervanging door ecodesign-kachels gelooft het rapport niet: deze stoten nog steeds veel meer uit dan bv. gas, infraroodverwarming of warmtepomp (zie illustratie)!
 
Particuliere houtstook voorziet slechts in 3% van de Deense energiebehoefte, maar is verantwoordelijk voor 67% van de totale Deense fijnstofuitstoot. De Deense energiecentrales verzorgen echter 50% van de energiebehoefte en dragen maar voor 3% bij aan de totale fijnstofuitstoot!
De Danish National Economic Council becijferde dat één uur houtstoken in Kopenhagen in een verouderde houtkachel €5,50 aan gezondheidsschade door fijnstof kost, een bedrag dat voor heel Denemarken kan oplopen tot 1,2 miljoen euro per jaar. Daarom roepen de schrijvers op tot politieke actie en betere regelgeving.
 
Naast fijnstof is roet een erg schadelijk bestanddeel van houtrook, niet alleen voor de gezondheid, maar ook i.v.m. klimaatopwarming. Zelfs wanneer het verbranden van hout als energiebron op een CO2-neutrale wijze zou worden aangepakt (door aanplant van voldoende nieuwe bomen en het afzien van transport over lange afstanden) dan wordt dit door de roetuitstoot en de bijbehorende klimaatopwarming weer tenietgedaan.
Enkele aanbevelingen in het rapport:
 
  • Particuliere houtstook in Denemarken - en binnen de hele EU - verminderen.
  • Strengere criteria voor de uitstoot van schadelijke stoffen, en betere metingen.
  • Betere nationale en internationale regelgeving.
  • Houtstoken eerlijk belasten, geen economische voordelen.
  • Inruilprogramma's en stimuleringsmaatregelen t.b.v. duurzamer warmtebronnen.
  • Betere handhaving (bijvoorbeeld 'zichtbare rook' en 'duidelijk waarneembare geur' aanmerken als voldoende bewijs voor ontoelaatbaar stookgedrag).
  • Voorlichting over de gevaren van houtstook en de voordelen van alternatieven, door overheden, woningcorporaties en gezondheidsorganisaties.
  • Houtstook verbieden in wijken die bv. al stadsverwarming hebben of in duurzame projecten die bv. met warmtepompen zijn uitgerust.
  • Houtrookvrije wijken promoten.
Het complete rapport vindt u op:
http://www.clean-heat.eu/de/aktivitaeten/infomaterial/download/danish-case-study-uk-11.html
Voor nog meer informatie: http://www.clean-heat.eu/en/home.html
Positieve geluiden

Houtrookoverlast en de negatieve kanten van houtstoken waren het afgelopen halfjaar regelmatig in het nieuws: er verschenen artikelen in de Gooi-en Eembode, de Leeuwarder Courant, de Schager Courant, de Stentor en het Dagblad v/h Noorden. Zembla (Vara) besteedde aandacht aan de boskap in de VS ten behoeve van de Europese vraag naar houtpellets voor de bijstook in kolencentrales. Ook Groen Licht (NPO) had een (niet erg kritisch) item over houtstook.
 
Diverse gemeenten nemen klachten van inwoners over houtrookoverlast serieus en gaan over tot het (laten) doen van metingen. Zo heeft de gemeente Zutphen het Wageningse Bureau Blauw ingehuurd om bij diverse inwoners roetmetingen te doen. De bevindingen zijn nog niet bekend gemaakt.
De gemeente Lochem gaf de GGD Noord- en Oost Gelderland opdracht een geval in Epse te onderzoeken. Het daaruit voortvloeiende rapport spreekt van 'forse concentraties fijnstof in en rond de woning' en komt met de volgende aanbevelingen aan de gemeente:
- Neem maatregelen om gezondheidseffecten en hinder van houtstook in woningen te voorkomen of te verminderen.
- Stel beleid op m.b.t. houtstook in woningen en onderzoek de juridische mogelijkheden om houtstook inwoningen te verbieden bij mistig of windstil weer (windkracht 2 en lager).
- Zorg voor goede communicatie richting stoker (stooktips) en treedt in voorkomende gevallen op als mediator.
Wat de vervolgstappen van de gemeente Lochem zullen zijn is nog niet bekend.
 
Verschillende GGD's stellen zich inmiddels stevig op en veroordelen op hun website houtstook in niet mis te verstane bewoordingen. Zo schrijft de gemeente Amsterdam o.a.:
'Houtrook is ongezond, daarom vindt GGD Amsterdam dat het stoken van hout geheel vermeden moet worden. Hout stoken is niet duurzaam. Kies geen houtkachel als duurzame oplossing, maar kies voor schone energie zonder vervuilende uitstoot. Verbranden van hout is niet CO2-neutraal. Houtrook bevat vele ongezonde stoffen. Schone rook bestaat niet, ook niet bij goede verbranding in een gecertificeerde kachel.'
De GGD's zijn er voorstander van dat houtrookoverlast in het Wetboek van Strafrecht wordt opgenomen, net als geluidsoverlast. Dat is een voor de hand liggende gedachte, omdat ook alle andere artikelen over het vervuilen van de lucht, de bodem of het oppervlaktewater hierin zijn opgenomen. Zij pleiten voorts voor landelijke wetgeving.
 
Toxicoloog en milieukundige Frans Greven van de GGD Groningen ontdekte dat hulpverleners meer schade ondervinden van de rook die ze inademen bij branden dan tot nu toe werd aangenomen. Hij schreef hierover in 2011 een promotieonderzoek: 'We hameren erop dat ook burgers ervoor moeten zorgen dat ze zo min mogelijk rook inademen. Dat geldt voor houtkachels, maar ook voor rook van barbecues en vuurkorven. Die is ook schadelijk.'
In 2015 deden de Noordelijke GGD's al een onderzoek naar de uitstoot van houtkachels. De GGD's willen graag overheidsgeld voor gedegener vervolgonderzoek:
'In de buurt van houtkachels kan de concentratie fijnstof opmerkelijk hoog zijn. Dit heeft eerder GGD-onderzoek uitgewezen. Een tweede onderzoek met betere apparatuur zou een bijdrage kunnen leveren aan het ontwikkelen van een handhavingsinstrument.'
 
GroenLinks heeft inmiddels houtrookoverlast opgenomen in zijn verkiezingsprogramma: 'Voor de uitstoot van houtkachels en haarden moeten regels worden opgesteld. Gemeentes moeten handvatten krijgen om te handhaven op overlast en gezondheidsrisico’s.' Wat hier na de kabinetsformatie van overeind blijft is nog moeilijk te zeggen.
Ook zijn door GroenLinks in in Hilversum en de gemeente Gooise Meren meldpunten voor houtrookoverlast in het leven geroepen. De Apeldoornse fractie van GroenLinks wil het college van B en W vragen om meer voorlichting m.b.t. de overlast van houtkachels en open haarden.
SP Tilburg vraagt in het kader van een betere luchtkwaliteit in de stad meer aandacht voor houtrook.

Bijeenkomst lokaal actieven Stichting HoutrookVrij
21 maart Amersfoort

 
Het eerste begin is er: een bijeenkomst van mensen die lokaal actief willen zijn in de strijd tegen houtrook. Bestuurslid Machteld Derks was namens de Stichting HoutrookVrij bij de bijeenkomst aanwezig. De bijeenkomst stond vooral in het teken van kennismaking en de centrale vraag was: hoe lokaal aan de slag? Er is een eerste inventarisatie van bruikbare middelen gemaakt voor mensen die lokaal actief willen worden.
Met de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 en de komst van een nieuwe Omgevingswet is het een goede zaak om zowel landelijk als plaatselijk stappen tegen houtrookoverlast te nemen. Afgesproken is dat de groepen onder eigen naam opereren. Ook geïnteresseerd? Maak je wens kenbaar bij de Stichting HoutrookVrij.
Initiatiefvoorstel Amersfoort:
lokale aanpak uitstoot houtkachels en open haarden


Op verzoek van de raadsfracties van Amersfoort2014, GroenLinks en ChristenUnie deed de gemeente Amersfoort onderzoek naar houtrook. Voor de uitvoering van het onderzoek werd gebruik gemaakt van het ‘AmersfoortPanel’, een digitaal panel met zo’n 4.500 Amersfoorters van 18 jaar en ouder die hebben aangegeven bereid te zijn om periodiek mee te doen aan online onderzoek. Aan dit specifieke onderzoek deden 2750 leden van het AmersfoortPanel mee. De uitslag laat zien dat 28% van hen weleens last heeft van rook en 37% van stank. Een flink percentage.
aarom zetten ChristenUnie, GroenLinks en Amersfoort2014 dit thema op de raadsagenda en kwamen met het initiatiefvoorstel ‘Lokale aanpak uitstoot houtkachels en open haarden’. Doel van het voorstel is om extra in te zetten op voorlichting over de effecten van houtrook voor het milieu en de volksgezondheid. Daarnaast stellen de fracties voor om een meldingentraject te ontwikkelen dat recht doet aan de klachten en meldingen met betrekking tot houtrook. Wanneer overleg met de omgeving en stoker niet leidt tot een oplossing, kan de gemeente overgaan tot metingen en handhaving.
 
Op 17 mei 2017 antwoordden B&W van Amersfoort dat zij geen bezwaar hebben tegen een voorlichtingscampagne, maar 'twijfelen aan het effect ervan'. Voorlichting kost bovendien geld. Het grootste probleem ziet het gemeentebestuur echter in de handhaving, omdat er geen wettelijk beoordelingskader is om over te gaan tot actie. Handhaving vereist niet alleen een uitgebreid meetinstrumentarium en objectieve criteria, maar ook mankracht.
Voorlichting betekent voor Amersfoort waarschijnlijk ook meer handhavingsverzoeken. Dus licht de gemeente liever niet voor. Onwetende burgers klagen immers niet?
Campagne ‘Hoe gezond is de lucht bij jou?’
 

Al bijna 430.000 mensen deden de mobiele check van het Longfonds en weten wat voor lucht ze inademen. De uitkomst is confronterend: in Nederland is de lucht vrijwel nergens ‘goed’. En dat gaat ten koste van veel leed. De check maakt meteen de noodzaak van een Nationaal Luchtplan duidelijk, zoals het Longfonds bepleit.
 
Wat we inademen, hoe we ons kunnen beschermen, het is allemaal te lezen op de site en wie wil kan een gratis informatieboekje  ‘Gezonde lucht’ aanvragen. En doe zelf die check, want hoe meer mensen checken hoe sterker het Longfonds in Den Haag staat. 5000 doden en 16.000 spoedopnames per jaar vanwege ziekmakende lucht, dat kan echt niet langer zo doorgaan. Daarom hier even doorklikken voor de check:
https://www.longfonds.nl/gezondelucht/
.
Oprichting Nationale Energiecommissie
 
In maart van dit jaar is de 'Nationale Energiecommissie' opgericht (https://www.energiecommissie.nl).
De Energiecommissie wil naar '100% schone energie uit Nederland' en 'Van fossiel naar schoon in 2030'. Zij doet een oproep aan het nieuwe kabinet om hiervoor een partijoverstijgende energiecommissie aan te stellen. Wat is dit voor initiatief?
 
In 2013 is met 47 partijen het Energieakkoord gesloten. Deze afspraken lopen tot 2023, dus ongeacht allerlei machtswisselingen. Het is een ‘fundament’, dat volgende kabinetten zelf moeten/mogen uitwerken.
Een aantal zaken ligt al vast, omdat Nederland zich hieraan in internationaal verband heeft gecommitteerd. Op Europees niveau is bv. afgesproken dat het aandeel hernieuwbare energie 14 procent moet zijn in 2020. Het klimaatakkoord van Parijs betekent een drastische beperking van de CO2-uitstoot naar bijna 0 in 2050.
 
Maar er zijn dus nog genoeg dingen die níet exact vastliggen. Minister Kamp heeft daarover gezegd: De energietransitie is alleen te realiseren als burgers, bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en overheden hieraan bijdragen en samenwerken. Het kabinet vindt het belangrijk om met de partijen in gesprek te blijven en afspraken te maken over de invulling van de transitie naar een CO2-arme economie en samenleving.
 
Er komen dus, nu de verkiezingen achter de rug zijn, uit de samenleving initiatieven en oproepen aan een nieuw kabinet. In dat verband moeten we de 'Nationale Energiecommissie' zien. Er is onlangs een soortgelijke oproep gekomen van provincies, gemeenten en waterschappen, in een pamflet 'Naar een duurzaam Nederland' (zie: https://vng.nl/files/vng/20170310_investeringsagenda_voor_kabinetsformatie_2017_def.pdf)
En er is bv. ook een 'lector energietransitie' - Martien Visser - die zelfstandig een kant-en-klaar voorstel voor een CO2-vrije samenleving heeft geschreven, gericht aan de informateur.
 
Wat voor ons interessant is, is in hoeverre deze initiatiefnemers achter hout als energiebron staan. Allemaal hanteren ze de tegenstelling fossiele energie - schone energie. Allemaal praten ze alleen over olie, gas en kolen. Betekent dat dat hout/biomassa voor hen onder schone energie valt? Wij zijn er bang voor.
Diverse ondertekenaars van de Energiecommissie (neem bv. Urgenda, Klimaatverbond en Energiepositief) hebben biomassa en pelletkachels in elk geval gewoon als 'groene energie' in hun programma staan. Urgenda maakt met zijn zelfstandige dochteronderneming ThuisBaas woningen energieneutraal met o.a...  houtkachels!
Vreemd kortom dat al bijna 15700 mensen dit initiatief ondertekend hebben, terwijl hun standpunt over biomassa vooralsnog nergens uitgelegd wordt.
Milieudefensie: kort geding tegen Nederlandse Staat 
 
Elke dag dat we vieze lucht inademen is er een te veel. Omdat de in 2016 gestarte bodemprocedure tegen de slechte luchtkwaliteit te lang duurt, probeert Milieudefensie de zaak te versnellen middels een kort geding tegen de staat. Bij deze beslissing weegt ook mee dat er steeds meer bekend wordt over de schadelijke effecten van slechte lucht. Inmiddels is de crowdfunding voor de te maken juridische kosten met succes afgerond.
De Nederlandse overheid schendt met haar slechte beleid de mensenrechten zoals in internationale verdragen en de Grondwet is vastgelegd. Ook wil Milieudefensie dat de overheid het voorzorgsbeginsel toepast en zelfs onder de wettelijk voorgeschreven maxima voor met name fijnstof en stikstofdioxide blijft.
Jammer genoeg kijkt Milieudefensie nog steeds naar het verkeer en de veehouderij als de grote boosdoeners. Houtkachels worden niet met name genoemd in de volledige dagvaarding. Terloops staat er wel een zinnetje over fijnstof die bij verbranding vrijkomt. Van het fijnstof zijn volgens Milieudefensie vooral ultrafijnstof en roet het meest schadelijk, maar ook in dit verband komen de houtkachels niet ter sprake, terwijl houtkachels in Europees verband al voor 50% bijdragen aan de roetemissie. Ter vergelijking: het aandeel van verkeer daarin is 22%.
Het is natuurlijk een zwaktebod dat de overheid het zover laat komen dat schone lucht, een mensenrecht, bij de rechter moet worden afgedwongen. We gaan hier nog meer van horen en het kan niet anders dat ook de rol van de houtkachel ter sprake komt. Intussen groeit de stapel medische rapporten over de kwalijke gevolgen van houtrook verder.
Het kort geding tegen de staat dient op 23 augustus. Voor de volledige dagvaarding zie:
https://milieudefensie.nl/publicaties/factsheets/volledige-dagvaarding-recht-op-gezonde-lucht
Horen vreugdevuren op de Erfgoedlijst?
 
Nederland heeft in 2012 het 'Immaterieel Erfgoedverdrag' van de UNESCO geratificeerd. Met immaterieel erfgoed bedoelt men kennis, gewoontes of gebruiken van vroeger die men wil koesteren, voor verdwijning wil behoeden en doorgeven aan volgende generaties. De eerste stap was het opstellen van een inventaris van wat er allemaal op moest komen. De coördinatie hiervan ligt bij het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. Op basis van deze inventaris kan ons land nominaties voordragen voor de Internationale Lijst. Sinds de ratificatie van het Immaterieel Erfgoedverdrag heeft Nederland de verplichting om de bescherming van ons immaterieel erfgoed te waarborgen.
 
Op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed staan bij voorbeeld schaatsen, klompenmaken en vendelzwaaien, maar ook het Bloemencorso, het Carnaval en de Drentse schaapskuddes. Stuk voor stuk tradities die deel uitmaken van onze nationale identiteit en die ieders goedkeuring zullen kunnen wegdragen.
Er zijn echter ook een paar zaken die in onze ogen controverse oproepen. Dat zijn de opgenomen paas- en vreugdevuren, die een geweldige luchtvervuiling met zich meebrengen. Daarom schreef de Stichting HoutrookVrij een protestbrief aan het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed, aan het ministerie van OCW en anderen die met de beleidskeuzes rond immaterieel erfgoed te maken hebben. Lees de volledige brief op: http://www.houtrookvrij.nl/houtrook/open-vuren-op-unesco-lijst-brief-aan-jet-bussemaker-minister-van-ocw/
 
Hoe paasvuren passen in de jongerencultuur van het platteland is te zien in de documentaire Brommers kiek’n van de VPRO. Brommers kiek’n is in het oosten van ons land een smoes voor zoenen. De traditie van het paasvuur blijkt in de praktijk vooral een wedstrijd te zijn tussen verschillende gehuchten wie het mooiste en hoogste paasvuur bouwt. We volgen de voorbereiding, de jurering en het aansteken van het vuur.
 
Deze jeugd is inventief genoeg om een nieuwe invulling te geven aan deze vervuilende traditie. In de praktijk ploegen ze ook niet meer met de os en besturen ze geavanceerde tractoren. Allerlei dubieus vermaak als zwijntje tikken is ook ooit afgeschaft. Het paasvuur past niet meer in een tijd van ernstige luchtvervuiling. De Stichting HoutrookVrij heeft berekend dat de paasvuren in een weekend meer vervuilen dan de chemische industrie in een jaar.
Houtstook in wijken, een onderbelicht milieuprobleem
 
Het milieu, dat associëren we eerder met bedreigde bossen en opwarming van de aarde dan met onze eigen buurt en houtkachels. Dat bleek weer eens bij een lezing die op 17 maart door Maarten Visschers van de Gelderse Milieu en Natuurfederatie voor de Vereniging Leefmilieu in Nijmegen werd gehouden. Thema van de lezing: Is hout verbranden wel duurzaam?
 
Eerlijk gezegd kwam vooral de pelletgestookte biomassacentrale aan bod. Helaas onderkennen nog te weinig mensen de overeenkomsten tussen deze biomassacentrale - eigenlijk een grote houtkachel - en al die houtkachels in Nederland. Ook een publiek dat zichzelf als milieuvriendelijk beschouwt, weet nog onvoldoende dat de particuliere houtkachel veel CO2 uitstoot: het dubbele van gas. Op verzoek van Ko van den Boom, vertegenwoordiger van Stichting HoutrookVrij, berekende Visschers dat uitgaande van een paar kuub hout per stoker per jaar al die houtkachels inmiddels bijdragen aan een aanzienlijke CO2-uitstoot.
 
Visschers’ lezing ging verder vooral over het Nederlandse beleid ten aanzien van biomassacentrales. De overheid wil twee derde van haar energie uit biomassa halen, een derde moet uit wind- en zonne-energie komen. Om al die biomassacentrales draaiende te houden, importeert Nederland 90% van zijn hout uit het buitenland. Met een productie van miljoenen tonnen (hout)pellets in 2010 zijn de VS de grootste houtschuur van Europa. De terechte conclusie van Visschers is dat de overheid met de biomassacentrales op het verkeerde spoor zit, omdat de klimaatwinst negatief is, de biodiversiteit afneemt en de ontbossing toeneemt, net als de carbon debt.
 
De houtstook van particulieren past binnen de discussie over duurzame energie, maar te veel beleidsmakers en milieuorganisaties zien deze kwestie nog over het hoofd. En natuurlijk, de mens en zijn directe leefomgeving behoort ook tot het milieu dat wordt aangetast!  Vereniging Leefmilieu hoeven we niet meer hiervan te overtuigen. Inmiddels heeft de Vereniging Leefmilieu zich namelijk bij het Platform Houtrook en Gezondheid aangemeld.
 
Voor de lezing:
http://www.leefmilieu.nl/sites/www.leefmilieu.nl/files/imported/pdf_s/2017-03-17_MVisschers_Is%20houtverbranden%20wel%20duurzaam_webversie.pdf
 
Tip:
Wat de houtkap betekent voor de (Amerikaanse) bossen was te zien in de documentaire ‘Bos als brandhout’ die op 22 maart door het programma Zembla werd uitgezonden. De documentaire is online nog te bekijken: https://zembla.vara.nl/dossier/uitzending/bos-als-brandstof
Houtverbranding draagt sterk bij aan fijnstofconcentraties in woonwijk

In opdracht van de Vlaamse Milieu Maatschappij (VVM) rondde VITO onlangs een onderzoek af naar de luchtverontreiniging veroorzaakt door houtverbranding in een woonwijk van de Vlaamse gemeente Dessel: Inschatting van de bijdrage van houtverbranding door burgers aan luchtverontreiniging in Vlaanderen.
Het onderzoek spitste zich vooral toe op de vraag in hoeverre ’s winters houtstook bijdraagt aan de gemeten fijnstof PM10. U kunt het rapport hier vinden: https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/inschatting-van-de-bijdrage-van-houtverbranding-door-burgers-aan-luchtverontreiniging-in-vlaanderen
 
Uitgaande van de meest waarschijnlijke omrekening komen de onderzoekers tot de inschatting dat lokale houtverbranding voor maar liefst tot 1/3e bijdraagt aan de fijnstofconcentraties in de lucht.
De onderzoekers stelden verder vast dat er een grote variatie is in de emissies van kachels; vooral bij de kankerverwekkende PAK’s, en met name het zeer schadelijke B(a)P, kan dit wel tot een factor 11,6 verschil op lopen.
 
*Gebruikte afkortingen:
PAK’s = Polycyclische aromatische koolwaterstoffen
B[a]P= benzo(a)pyreen (PAK)
PM10=Particulate Matter met aerodynamische diameter < 10 µm
Romantiek en houtvuur: een hardnekkige combi
 
Was de Romantiek maar nooit ontstaan, dan waren we misschien niet zo te porren geweest voor al die haardvuren, houtkachels, vuurkorven, rooktonnen, terrashaarden en andere hout gestookte apparaten. Dan hoefden we niet zo te avonturieren in eigen huis en tuin. Dan was een vuur gewoon iets onpraktisch van vroeger, een manier van koken en verwarmen die vervuilend, achterhaald en tijdrovend is.

Volgens  de filosoof Isaiah Berlin is de Romantiek, die aan het eind van de achttiende eeuw ontstond, “de grootste verandering in het westerse bewustzijn ooit”. In plaats van het ingetogen menstype, is nu het spontane, ongeremde en expressieve menstype het ideaal, dat zich niet laat intomen, maar met passie zijn eigen gang gaat. (En wie herkent niet de stoker hierin?) Authentiek zijn is het parool, een begrip dat het ook in de reclame zo goed doet, net als ’ambachtelijk’ en ‘natuurlijk’ .

De natuur wordt door romantici bovenmatig verheerlijkt, op het religieuze af, net als het gevoel. En als de natuur te ver weg is scheppen we die gewoon in eigen huis of tuin. Lekker ’s avonds na het werk bij een vuurtje relaxen, een visje roken of iets grillen. Leve het buitenleven. Voor de machoman hebben we dan ook nog het houthakken. En ’s winters: knusjes met een echte schapenvacht bij de houtkachel netflixen of voor de bikkels, buiten bbq’en met een wintermuts op.
Met wat fantasie, ook zo’n kernbegrip uit de Romantiek, wanen we ons in vroegere tijden. We gaan voor de roes van het knetterende vuur om aan ons eigen heden te ontsnappen, al dan niet met bier of wijn erbij en in vrolijk gezelschap. Liever de technologie van de Neanderthaler dan die van de moderne mens. Nostalgie is ook heel romantisch.

Gewoon iets koken of een kamer verwarmen krijgt een betekenis die het alledaagse overstijgt. Zo heeft de Nederlandse Barbecue Stichting een erg romantische doelstelling : ‘Plezier in het buiten koken en verbroedering door lekker eten’. Genieten, het is gekoppeld aan vuur met zijn aansteekrituelen en niet aan het gasfornuis en de CV-radiator - of moderner, de warmtepomp - die  je met knoppen en toetsen in werking stelt.

Het is allemaal mooi verbeeld en verwoord door de reclame en de lifestylebladen. En wat stellen wij daar tegenover? Verhalen over schadelijke chemische stoffen, ontbossing, opwarming van de aarde en burenruzies. Wij van de Stichting HoutrookVrij vertellen de duistere kant van de Romantiek, een hele tour de force want het romantische verhaal is nog steeds sterk verankerd in onze samenleving.
Hoe wij deze trend denken te keren? Door bij voortduring onze boodschap uit te dragen op relevante bijeenkomsten, patiënten- en milieuorganisaties van ons standpunt te overtuigen en contacten te leggen met beleidsmakers. Ook willen wij dat er eerlijke voorlichting komt over wat wij inademen. Dat zou net zo gewoon moeten zijn als de etiketten op ons voedsel.

Het is een lange strijd, met veel zaaien, dat veel geduld vergt. Toch verschijnen er lichtpuntjes: in gemeenten wordt houtrook vaker op de agenda gezet, want we zijn dan wel romantisch maar ook heel gevoelig voor zaken die onze gezondheid schaden. Niet stoken past helemaal bij een gezonde lifestyle.
 
Wie wil lezen hoe sterk romantisch wij nu nog zijn:
Doorman, Maarten (2012, 2004). De romantische orde. Amsterdam: Bert Bakker.
Kennepohl, Hans (2014). We zijn nog nooit zo romantisch geweest. Rotterdam: Lemniscaat.
Houtrookvrije vakantie?
 
De redactie wenst iedereen een houtrookvrije vakantie toe. Dat blijkt in de praktijk niet zo eenvoudig te zijn. Tent, caravan, huisje of appartement in de rook, het komt voor. Onze tip: blijven vragen naar houtrookvrije recreatie. Slimme ondernemers zullen dit gat in de markt ontdekken. En mocht u leuke plekjes zonder houtrook tegen komen, wij houden ons aanbevolen voor tips. Wij wensen u veel schone lucht toe.
Copyright © 2017 Stichting HoutrookVrij, All rights reserved.